Istanbul en de dubbele moraal tegenover homo's
REPORTAGE, Van onze verslaggever Eric Outshoorn
ISTANBUL - In Turkije heerst nog steeds een dubbele moraal ten opzichte van homo’s. Toch steekt Istanbul Amsterdam naar de kroon als gayhoofdstad van Europa. ‘Het is hier veel erotischer, niet zo plat.’
‘Ik ben zo langzamerhand de toneelspeler van de familie’, zegt Yusuf met een wat treurig lachje, ‘ik weet precies wat ik thuis wel en niet kan zeggen.’ Yusuf is homoseksueel, maar daar hoeft hij thuis in Izmir niet mee aan te komen. Zijn vader zou hem met genoegen beide benen breken, suggereert hij. Hij studeert sinds drie jaar in Istanbul aan een technische universiteit. Yusuf (25) hoopt in september klaar te zijn en wil dan meedingen naar een beurs om te promoveren in de VS.
In een grand café in de Istiklal Caddesi, de Kalverstraat van Istanbul, vertelt Yusuf dat hij een dubbelleven leidt. ‘In Izmir weet niemand dat ik homo ben, alleen een oude vriend van me. En hier op de universiteit weten mijn medestudenten ook van niets. Thuis vragen ze weleens of ik al een leuk meisje heb ontmoet, dan lach ik maar zo’n beetje.’
Yusuf zegt weinig naar echte homobars of clubs te gaan, dat is hem te duur en ‘bovendien moet ik hard studeren. Wel ga ik regelmatig naar cafés om (homo-)vrienden te ontmoeten.’
Hij hoopt in de VS ook makkelijker te kunnen uitkomen voor zijn geaardheid, want zijn onvrijwillige zwijgplicht knelt behoorlijk. Bovendien valt hij op westerse mannen ‘omdat ze slank zijn en zich lichamelijk zo goed verzorgen’.
Het verhaal van Yusuf illustreert dat in Turkije nog steeds een dubbele moraal heerst ten opzichte van homo’s. Daar komt maar weinig verandering in, blijkt uit de volgende gebeurtenis.
Een avond tijdens de Ramadan in 1978. In het zuidelijke kustplaatsje Kiz Kalesi toont advocaat Hamid (36) na zonsondergang zijn buikdanskunsten in de plaatselijke disco. Zijn jonge vriend Mehmet kijkt toe. Wat een feest zou moeten zijn, heeft iets treurigs: het is de laatste avond dat Hamid en Mehmet elkaar zullen zien. Onder druk van zijn familie heeft Hamid moeten besluiten toch maar te trouwen.
Dat gebeurt nog steeds, zegt een Turkse vriendin: ‘Het erge is dat zo twee mensen ongelukkig worden, niet alleen zo’n jongen, maar ook het meisje met wie hij trouwt.’
De autoriteiten in Istanbul lijken een zwalkend beleid te voeren. Nu eens worden invallen uitgevoerd in homobars , dan weer worden ze tijden lang met rust gelaten. Yusuf: ‘Ik vind het nu strenger dan een paar jaar geleden. Toen waren hier drie of vier hamams (Turkse baden) voor homo’s, daarvan zijn er laatst twee door de politie gesloten.’
Die wisselende tolerantie is van alle tijden, meent Özkan, die niet met zijn echte naam in de krant wil. Hij is zelf praktiserend homo. De slanke veertiger is betrokken bij de restauratie van vervallen panden, zoals er alleen al in de wijk Beyoglu honderden, zo niet duizenden staan.
Özkan vertelt dat homoseksualiteit in de 16de eeuw al min of meer openlijk werd gepraktiseerd. ‘Het verhaal gaat dat een sultan en de commandant van de Janitsaren – het zeer machtige militaire elitekorps – beiden verliefd waren op dezelfde jongen. Het conflict liep zo hoog op dat een deel van de stad afbrandde’, vertelt Özkan. Uiteindelijk liet de sultan de jongen ombrengen, waarmee het conflict uit de wereld was.
‘Homoseksualiteit is nooit verboden geweest, maar werd wel onderdrukt’, zegt Özkan, die vertelt dat de politie van Istanbul 20 jaar geleden de methode-Koppejan toepaste op travestieten. Net zoals de Amsterdamse hoofdinspecteur deed met Vietnamdemonstranten in de jaren zestig, laadde de politie de travestieten in vrachtwagens en dumpte die buiten de stad.
‘Ik zat zelf een keer in een homobar bij een inval van de politie. Toen ze zagen dat niemand met lang haar of make-up rondliep, gingen ze weg omdat er geen homo’s zouden zijn’, lacht Özkan. De wegen van de autoriteiten zijn ondoorgrondelijk, zegt hij. Tegenover het wijkbureau van politie in Beyoglu zit een aantal homocafés en bordelen. ‘Meestal gebeurt er niets, maar plots kan een aanklager roepen dat de zaak moet worden aangepakt.’
Schijntolerantie bestaat ook. Het is een warme vrijdagavond als de sjieke openlucht-nachtclub Cahide in de wijk Maçka de poorten opent. Voor de deur staan uitsluitend dure auto’s, vooral de Audi Q7 is populair. Zonder uitnodiging kom je niet langs de stevige uitsmijters. Twee raki en twee witte wijn maken je 100 lira (55 euro) lichter.
Aan de hoge bomen zijn tafelventilatoren opgehangen, zodat de make-up van de aanwezige dames – veelal type voetbalvrouw – maar niet zal uitlopen. Als de muziek wegsterft, begint op het podium een wervelende travestieshow die een paar minuten duurt. Elke half uur is er een nieuw optreden die naarmate de avond vordert elke keer een tikje meer risqué wordt.
Het is aapjes kijken, meer niet, zo lijkt het. Het is een andere wereld, waarvan de cliëntèle van Cahide maar niet te veel wil weten.
In de wijk Beyoglu zijn veel homogelegenheden te vinden, van cafés als de Sugarclub tot de homosauna Aquarius. Sinds enkele jaren kunnen homo’s in Beyoglu ook onderdak in het piepkleine, maar fraai opgeknapte hotel Eklektik.
‘Beyoglu is nog steeds een wat ruige buurt, waar veel traditioneel ingestelde mensen wonen’, zegt de manager van het hotel, ‘maar we hebben geen problemen met de buurtbewoners als we ons maar niet al te nichterig gedragen. De slager en de bakker boeren bovendien goed door onze gasten, en dat vergemakkelijkt de acceptatie.’
Volgens Özkan wordt er in de Turkse cultuur een groot verschil gemaakt tussen mannen die een actieve en mannen die een passieve rol vervullen. ‘Als je een vrouw bestijgt, dan ben je een kerel. Bestijg je ook nog een man, dan ben je een echte kerel. Zo wordt dat hier beleefd en de passieve man is dus een mietje.’
Ter illustratie vertelt hij een waargebeurd verhaal uit het leger. ‘Twee mannen werden met elkaar betrapt in een washok. De passieve werd uit het leger gegooid, maar de actieve, de echte vent dus, kreeg alleen celstraf.’
Overigens is niet iedereen die homoseksuele contacten heeft, ook homo, haast Özkan zich te zeggen. Veel arme jongeren in Istanbul, onder wie nogal wat Koerden, prostitueren zich noodgedwongen. Zij zijn populair, met hun mooie strakke lijven, aldus Özkan.
‘Ook in Anatolië zijn homo’s. Daar gebeurt ook van alles, maar dan bedekt, het wordt min of meer getolereerd, want ze doen het daar soms ook met ezels. Vrouwen moeten tenslotte maagd blijven’, zegt hij cynisch.
Niettemin wordt Istanbul als gay city een stevige concurrent van Amsterdam, denkt Özkan. ‘Contact leggen gaat hier discreet, één blik zegt soms zoveel, het ligt er niet zo vet bovenop als in Amsterdam. Je ziet weinig openlijke homo’s, zo blijft het avontuurlijk en exotisch.’
Dat avontuurlijke wordt beaamd door de binnenhuisarchitect Yves en zijn vriend Jean-François. Zij komen uit het Zuid-Franse Clermont-Ferrand, waar het homoleven maar zozo is, vinden zij. ‘Die discretie heeft enorme charme’, zegt Yves, ‘en ze hebben hier mooie mannen.’ Hij valt op middelbare, wat zware mannen, in het jargon bears genoemd. ‘De Turken hebben hun eigen variant, de Anatolian bears’, verklapt hij; nog volvetter, nog hariger.
Gelukkig voor Yves zal exotische charme van het Turkse homoleven niet snel veranderen, denkt Özkan. ‘Laatst was ik in Milaan en daar lijken alle homobars seksclubs geworden. Waarschijnlijk zal dat hier ook nog wel gebeuren, maar door de repressie van de politie kan dat nog wel even duren.’
bron: de Volkskrant
